T.M.E – Çene Eklemi Nedir? Nasıl Tespit Edilir? Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

cene-eklemi--Çene eklemi rahatsızlığı daha çok genç ve orta yaşlarda görülen bir rahatsızlıktır. Bu sorun baş, kulak,çene-yüz ağrıları, kulak çınlaması, çene ekleminden ses gelmesi, ağız açmada kısıtlılık, ağrı veya kaymalar şeklinde belirtilerle kendini gösterir. Kimi kez klinik belirti vermeden yıllarca devam ederken, kimi kez de insanları canından bezdiren bir rahatsızlık olarak sürer.

Çene eklemi rahatsızlığı olan hastalar dişhekimi, nöroloji uzmanı, fizik tedavi uzmanı, KBB uzmanı ve psikiyatriste kadar uzanan farklı hekimlerde çare ararlar. Tek bir tedavi şekli bu rahatsızlığın tedavisinde tam anlamıyla etkili olmayabilir. Multidisipliner ünitelerle tedavinin daha etkili olacağı unutulmamalıdır.

 

 

Çene Eklemi Nedir?

cene-eklemi

Çene eklemi problemleri toplumda sıklıkla görülmektedir.Genellikle genç yaşta bireylerde daha yoğunluk yaşansa da her yaşta bu problemler ile karşılaşılabilir.Kimi kez yıllarca klinik olarak yakınmaya yol açmadan çeneyi açarken basit bir açma kliği olarak seyrederken kimi zaman da insanları şiddetli ağrılar ve gerilimler ile büyük sıkıntıya sokup sosyal yaşantıyı ciddi etkileyen bir rahatsızlık olarak izlenmektedir.Bu yaygın ve farklı tiplerdeki rahatsızlık kulak çınlamasından baş ağrılarına,basit eklem sesinden ağız açamamaya kadar değişik semptomlar ile kendini gösterir.

Bunun sonucu olarak hastalar diş hekimlerinden, diş kliniklerinden,Kulak Burun Boğaz uzmanlarına, psikiyatrislere kadar farklı hekim ve farklı uzmanlıklarda çare ararlar.

Çene eklemi (Temporomandibular eklem TME),İnsan vücudunun en önemli eklemlerinden olmasına rağmen gerek hekimler gerekse hastalar tarafından ihmal edilmiş bir organımızdır.Eklem,kaslar,eklem bağları,dil,dişler,yutak,yumuşak damak,duyu ve hareketle ilgili sinirler ile baş ve boyundaki diğer tüm sistemler ve hatta ruhsal yapının uyumlu çalışması ile görevlerini gerçekleştirebilmektedir.Çene eklemi oldukça karışık fakat uyumlu çalışan yapısının yardımı ile ısırmadan çiğnemeye,iplik kesmeden fıstık kırmaya,şarkı söylemeden ıslık çalmaya,konuşmaya kadar pek çok işlevde rol oynamaktadır.500 kg sıkma gücüne sahip olan çene eklemi,günde 1500-2000 kez hareket ederek organizmanın en çok kullanılan eklemlerinden birini oluşturmaktadır.

Hatalı kullanım ve kapanış bozukluğu gibi sebeplerden ötürü kas spazmları,eklem kapsülü ve bağlarında gerilmeler gibi eklem elemanlarındaki zorlamalar sonucunda yük taşımayan bu eklem yük taşır eklem şekline geçmektedir.Günümüz teknolojisi bu kadar farklı mekanik işi,yani hem çok duyarlı hareketleri hemde çok güç gerektiren işlemleri 80 yıl boyunca bir arada yapabilecek aleti üretememiştir.

Çene eklemi vücutta menteşe hareketi ile kayma hareketini yapabilen tek eklemdir. Vücutta diğer eklemlerde meydana gelen tüm rahatsızlıklar aynı şekilde belki daha ciddi semptomlar ile çene ekleminde de görülebilir.

Çene eklemi rahatsızlığı olan hastalar çoğunlukla eklem ve çevresinde ağrı,eklemlerinde tıkırtı sesi,kaslarda hassasiyet,ağzını açarken yada kapatırken ağrı ve zorlanma,ağırlıklı olarak sabah uyandıklarında daha fazla gerginlik hissi gibi şikayetler ile diş hekimine veya diş kliniklerine başvurmaktadırlar.

Yapılan istatistiksel çalışmalara göre baş boyun,yüz ve dişlere yayılan ağrıların %85 e varan oranlarda çevredeki kaslardan kaynaklandığı anlaşılmıştır.Kaslardaki rahatsızlık çene eklemini etkilediği gibi, dişe ait bozukluklarda çevre dokuları, özellikle kasları fazlası ile etkilemektedir.

Çene Eklemi Hastalıkları Nasıl Tespit Edilir?

Kalıtsal kapanış bozuklukları:Dişlerin ve çenelerin dengeli kapanışının en ideal şeklinin nasıl olması gerektiği hala tartışma konusudur.Hiç bir dişi eksik olmayan insanlarda da diş tüberkülleri (dişlerin çiğneyici yüzeylerindeki tepecikleri) arasında uyuşmazlık olabilir.Kalıtsal kapanış bozuklukları hem estetik hemde fonksiyon yönünden derecesine gore ortodontik tedavi veya ortognatik cerrahi ile çalışmalar sonucunda düzeltilebilmektedir.

Sonradan kazanılmış kapanış bozuklukları:

Diş kaybı: Çene ekleminin sağlığı dişlerin sağlığı ve eksikliği ile yakından ilgilidir. Dişlerden herhangi birinin kaybedilmesi kalan dişler arasında oklusal (dişerin çiğneme sırasında birbiri ile olan kapanış ilişkileri) bozukluk meydana getirir.Diş dizisindeki bozulma sadece kaybedilen dişin çevresinde olmayıp diş kavsindeki daha uzak bölgeleri de etkiler.Bazı araştırmacılar,arka diş kayıplarının protezle giderilmemesi durumunda çeneler arasında dikey boyutun azalmasına bağlı olarak çene ekleminin (TME) zarara uğrayacağını ileri sürmektedirler.(Costen sendromu)

Tüberkül (dişlerin çiğneyici yüzeylerindeki tepecikleri) Kalıtsal Çatışmaları: Çekilmiş olan dişlerin yeri protez ile telafi edilmediği durumlarda çevredeki dişler bu boşluğa doğru kayarak oklusal (dişlerin çiğneme sırasında birbiri ile olan kapanış ilişkileri) dengeyi bozarlar.Diş tüberküllerinin erken teması,eklem fonksiyonunu bozar.Dengeleyici taraftaki erken tüberkül temasları TME (çene eklemi) ve etraftaki kaslar için en fazla travma oluşturan nedendir.

İyi yapılmamış protetik restorasyonlar (kaplamalar,köprüler,hareketli protezler,dolgular): Dikey boyutun azalmasına veya artmasına sebep olan iyi yapılmamış diş protezler çene eklemi fonksiyon bozukluğuna götürürler.Yüksek bırakılan dolgu ve inleyler,çene hareketlerini engelleyen tüberküllere sahip olan köprü,kron veya hareketli protezler çene eklem dokusunda gerilimlere sebep olurlar.

Ağzın fazla açılması: Araştırmacılar zorlu diş çekimi,esneme ve aksırma gibi durumlarda çene eklemi diskinin dış kaslar tarafından fazla öne çekildiğini ve çenenin yerinden çıkarak eklem elemanlarını zorladığı ve bu travmanın uzun süreçte eklemde probleme neden olduğunu açıklamışlardır.

Tek taraflı çiğneme:

Aşırı Stres

Kaza ,çarpışma,düşme vb. travmalar

Kalem veya benzeri maddelerin alışkanlıkla sürekli ısırılması

Sistemik rahatsızlıklar

Çene Eklemindeki Problemler

Eklem rahatsızlığının oluşmasında bir çok sebep sayılabilir:
Diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığı
Normal olmayan kapanış
Daha önce çene-yüz bölgesine gelmiş bir travma
Çene ekleminizdeki sorunların düzeltilmesi için tek bir tedavi şekli yoktur. Çene-yüz kaslarındaki spazmın azaltılması, uygun bir kapanışın sağlanması veya çene eklemlerinin aşırı yüklerden kurtulması gibi çeşitli tedavi şekilleriyle çene-yüz bölgesinde uyum sağlanabilir.

Çene eklemi rahatsızlığı sizin için problem mi?

Baş ağrıları ve diş aşınmalarının çene ekleminizle ilgisi olabileceğini tahmin etmeyeceğinizden dolayı, çene eklemi sorununuzun uzun bir süre farkında olamayabilirsiniz. Çene-yüz kasları ve dişlerinizin kapanışı çene ekleminizin fonksiyonunu etkiler. Aşağıdaki sorulara vereceğiniz cevaplarla çene eklemi rahatsızlığınız hakkında bir bilgiye sahip olabilirsiniz.

Kaslar

Dişlerinizi sıktığınızın veya gıcırdattığınızın farkında mısınız?
Sabahları uyandığınızda çene-yüz kaslarında ağrı hissediyor musunuz?
Sıklıkla baş-boyun ağrılarınız oluyor mu?
Dişlerinizi sıktığınızda ağrınız artıyor mu?
Stresli olduğunuzda dişlerinizi daha çok sıkıyor musunuz?
Dişlerinizde hassasiyet, aşınma var mı?

Dişler ve kapanış
Ağzınızı kapattığınızda dişleriniz birbirine temas ediyor mu?
Eksik dişleriniz fazla mı?
Zaman zaman çenelerinizin kapanışının değiştiğini hissediyor musunuz?
Çiğneme sırasında zorluk çekiyor musunuz?

Çene eklemleri
Ağzınızı açtığınızda çene eklemlerinizden ses geliyor mu?
Ağzınızı açıp kapamada, yemek yemede veya esnemede zorluk çekiyor musunuz?
Bazen çenenizin kilitlendiğini hissediyor musunuz?
Baş-boyun bölgesine bir travma
geldi mi?
Diğer eklemlerinizi de ilgilendiren artirit gibi bir rahatsızlığınız var mı?
Ağzınızı açmakta zorluk çekiyor musunuz?

BÜTÜN BU SORULARA CEVAPLARINIZ DAHA ÇOK EVET İSE, ÇENE EKLEMİ RAHATSIZLIĞINIZ OLABİLİR. DİŞ HEKİMİNİZİN SİZİ MUAYENE ETMESİ SİZİN YARARINIZA OLACAKTIR.

 

Tedavi Yöntemleri

ÇENE DİNLENDİRME: Çenenizi dinlendirip kaslarınızı gevşetmek ve ekleminizdeki basıncı ortadan kaldırmak iyileşmeyi kolaylaştıracaktır. Çenenizi rahat pozisyona getirmek, dişlerinizi birbirinden ayırıp sadece dudaklarınızın hafifçe birbirine temasıyla olur.

YUMUŞAK GIDALARLA BESLENME: Yumuşak yiyecekler yeme, çenenizin dinlenmesine yardımcı olacak geçici bir durumdur. Çiklet çiğnemek ve havuç gibi sert yiyeceklerden kaçınmak veya ufak parçalara ayırarak yemek doğru olacaktır. Yemek yerken, esnerken ve gülerken ağız fazla açılmamalıdır.

SOĞUK VE SICAK UYGULAMA: Çene eklemi ve kaslarındaki şişliği azaltır. Hem buz, hem de ıslak-sıcak uygulaması, kasların gevşemesini ve ağrının azalmasını sağlar. Bu teknikleri hekiminizin direktifleri doğrultusunda kullanın.

ÇENE EGZERSİZİ: Egzersizler kasların esnekliğini ve güçlenmesini sağlayarak çene hareketlerinin normale dönmesine yardımcı olabilir. Akut ağrı olmadığı zamanlar yapılır.

İLAÇ ALIMI: Ağrınız arttığında ilaçlar yardımcı olabilir. Ayrıca doktorunuz ağrı kesici, kas gevşetici ya da antienflamatuvar ilaçlar tavsiye edecektir.

OKLUZAL SPLİNT TEDAVİSİ: Doktorunuz size splint kullanmanızı önerebilir. Splint şeffaf, plastikten yapılan üst veya alt dişlere uygulanan bir apareydir. Farklı amaçlara hizmet eden farklı splintler mevcuttur. Dişleri birbirinden uzaklaştıran splint, bruksizmin olası etkilerini kasları gevşeterek ortadan kaldırabilir ve ağrıyı azaltabilir. Ayrıca eklem pozisyonunuzu değiştirerek çene ekleminizdeki aşırı yüklenmeyi azaltabilir. Splint kullanma süreniz doktorunuz tarafından belirlenecektir.

Bir splint nasıl iş görür?

Doktorunuz teşhis ve tedavi amaçlı olarak size splint uygular. Farklı amaçlar için düzenlenmiş farklı splint tipleri mevcuttur. Bruksizm splinti veya gece plağı gece boyunca dişlerinizi aşınmaktan korur. Kas kasılmasını azaltır. En az 6-8 saat kullanıldığında iyileşmeye katkısı olur. Ortopedik stabilizasyon apareyi sadece geceleri kullanılarak kasları gevşetir ve eklemi stabil konumda tutar.

Splintinize nasıl alışabilirsiniz ?

Bir splinte alışmak her zaman kolay olmayabilir. Splint kullanırken nasıl görüneceğiniz veya nasıl konuşacağınız konusunda endişe duyabilirsiniz. Splintinizle rahat konuşmak için akşamları yüksek sesle okuma çalışması yapılabilir. İlk bir hafta tükürüğünüz fazla akabilir. Gece farkında olmadan splinti çıkarabilirsiniz. Düzenli kullanımla bütün bu sıkıntılar normale döner

Splintin kullanımı ve bakımı

Doktorunuz ölçünüzü aldıktan sonra bir hafta içinde splintiniz takılır. Ekleminizdeki değişiklikler oldukça splintinizin yeniden düzenlenmesi gereklidir. Önceleri splinti en az 6-8 saat kullanmanız gerekir. Splintinizi sabun ve fırça ile düzenli olarak temizlemelisiniz. Eğer splintiniz çatlar yada kırılırsa hemen hekiminize başvurmanız gereklidir.

Bir önceki yazımız olan Hızlıca Diş Beyazlatma Tedavisi Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.